توزیع سبد کالایی اقشار محروم و آسیب پذیر آغاز شد

مدیرکل تعاون،کار و رفاه اجتماعی استان مرکزی گفت: طرح توزیع سبد کالا برای اقشار محروم و آسیب پذیر تحت پوشش نهادهای حمایتی در این استان همزمان ...


آخرین هواپیمای کنکورد فعال، راهی موزه شد

آخرین هواپیمای کنکورد مافوق صوت فعال، بعد از اینکه ۱۳ سال غیرفعال روی باند فرودگاه بریستول فیلتون بود، راهی یک آشبانه هواپیمای ویژه شد که بخشی از موزه هوافضای بریستول محسوب می‌شود.



فیفا ستاره های استقلال را حذف کرد؛ستاره گذاری در آسیا ممنوع است

در سایت رسمی فیفا، هیچ اثری از دو ستاره استقلال، که نماد قهرمانی این تیم در آسیا است، وجود ندارد.


پژو 508 در ایران؛ زنگ خطر برای رنو تلیسمان

ایران خودرو بزودی Peugeot 508 را به بازار سدان‌های لوکس ایران وارد می‌کند. در غیاب تویوتا کمری، کیا اپتیما و رنو تلیسمان اصلی‌ترین رقیب پژو 508 ...


چرا دیوان حافظ در زمان خود او تدوین نشد؟

چرا دیوان حافظ در زمان خود او تدوین نشد؟

| يكشنبه ۰۳ خرداد ۹۴ ساعت ۲۰:۳۲ | نسخه چاپي

استاد سلیم نیساری ، مصحح دیوان حافظ و عضو پیوسته ی فرهنگستان زبان و ادب فارسی اظهار داشت : نسخی که با عنوان دست نویس حافظ در دست دیگران می باشد سندیت ندارند.

به گزارش  ایرنا ، روز پنجشنبه 31 اردیبهشت ماه 1394، دکتر سلیم نیساری ، مصحح دیوان حافظ، به کتابفروشی آینده آمده بود و در جمعی دوستانه که با حضور استاد شفیعی کدکنی و هوشنگ ابتهاج (سایه) همراه بود ، به گفت و شنود با افراد حاضر در جمع و پاسخ به پرسش های آنها پرداخت.

** حافظ هیچ گاه مستقیماً در پی پند واندرز نبود
استاد سلیم نیساری ، درباره ی اسباب دل بستگی اش به شعر و اندیشه ی حضرت حافظ گفت : دلایل متعددی در این باره وجود دارد ولی آنچه که همیشه انسان را مجذوب حافظ می کند خصوصیاتی است که شاید در شاعران بزرگ دیگر کمتر یافت می شود. از تمام نکات می توانم به این نکته اشاره بکنم که حافظ هیچ گاه مستقیماً در پی پند واندرز نبوده است. گرچه در بسیاری نسخ به اشتباه ابیاتی آمده است اما در کل، این یک خصوصیت بارز حافظ است.

به عنوان نمونه بیت:
من چه گویم که قدح گیر و لب ساقی بوس/
بشنو از من که نگوید دگری بهتر از این
که در اکثر نسخ این بیت این گونه چاپ شده است. اما آنچه من با کمک ده ها نسخه یافتم به جای 'من چه گویم نوشته:'من نگویم' که در واقع نصیحتی غیر مستقیم است:
من نگویم که قدح گیر و لب ساقی بوس /
بشنو از آنکه بگوید دگری بهتر از این
و یا در بیتی دیگر می گوید:
آن که فکرش گره از کار جهان بگشاید /
گو در این کار بفرما نظری بهتر از این
و اشاره دارد هر کس نظری بهتر دارد مطرح کند.و این گونه هست که نصایح وی بسیار دلچسب است.

** چرا دیوان حافظ توسط خود حافظ نوشته یا تدوین نشد ؟
و اما در مورد اینکه چرا حافظ دیوانش را خود تدوین نکرد باید بگویم که گل اندام، مشاور و دوست و همراه حافظ، که بارها در جلسات قوام الدین عبدالله شرکت می کرده و اولین شخصی بوده که در مورد افکار حافظ می نوشته است این گونه بیان می کند که حافظ نوشته هایش را منتشر نمی کرد و حتی دست نویس خود را به دیگران نمی داد و می گفت نمی شود به مردم اعتماد کرد و اما حدس شخص خود من هم همین بوده است که در واقع نسخی که با عنوان دست نویس حافظ در دست دیگران می باشد سندیّت ندارد؛ و این را در چندین کتاب نوشته ام. دلایلی هم بر این امر دارم از جمله اینکه این نسخ حتی در ابتدایی ترین نگارش خود از نظر نگارشی دچار مشکلات بسیار ساده هستند. به عنوان نمونه:
بیا که تُرک فلک خوان روزه غارت کرد/ که در بسیاری از نسخه ها 'خوان' به شکل 'خان' نوشته شده است. در حالی که در قرینه ی غارت، شکل 'خوان'، درست ترین شکل ممکن است. خوان به معنای سفره، و در واقع معنی نزدیک به منظور حافظ است. گرچه یکی از دلایل این اشتباهات خوانش شفاهی و مکتوب نمودن این اشعار توسط کاتبانی است که برداشت‎های خود را از بیت داشته اند و شاید ظهور کلمه ی خوان در ابتدا و ذکر غارت در انتها این اشتباه را منجر شده است و از طرفی دیگر دلایل اجتماعی باعث این موضوع و عدم تدوین دیوان حافظ در زمان خود او گشت که اگر به خط خود حافظ نوشته می شد مسبب مشکلات جبران ناپذیری می گشت. حافظ انتقادهایی در مورد شیخ و پادشاه و ... با بیانی طنز گونه مطرح می کرد که تا آن زمان کمتر کسی این جسارت را داشت.

** کلمات حافظ ، پیچیده در هاله ای موسیقایی
استاد نیساری در ادامه ی این دیدار گفت : شعرهای حافظ بگونه ای است که آقای ابتهاج در مقدمه ی خود بسیار زیبا فرمودند. وقتی کلمات را می خوانید انگار در هاله ی کلمات یک نوع نوای موسیقی وجود دارد. بدون اینکه انسان نشانه های موسیقی را احساس کند خود ترکیب کلمات و پیوند آن ها با هم ایجاد فضای موسیقیایی می کند. شعری از حافظ می‎خوانم که در ذهنم چنین احساسی را ساخته است:
صلاح از ما چه می جویی که مستان را صلا گفتیم / به دور نرگس مستت سلامت را دعا گفتیم

** شیوه ی تشخیص غزل های الحاقی به دیوان حافظ
یکی از گرفتاری های بنده و شاید آقای سایه همین غزل های الحاقی است که ما آن ها را به عنوان ملحقات استفاده می کنیم. به عنوان مثال در نسخه ی خانلری هر غزلی که یک نسخه یا دو نسخه باشد ملحقات و سه نسخه ای ها اصل محسوب می گردد؛ که بنده این روش را رد می کنم. باید ریشه یابی کنیم. به عنوان مثال بیت:
باشد ای دل که در میکده ها بگشایند
که در آن حافظ با اطمینان خاطر می گوید که این تغییر زمانه را با چشم خواهیم دید.اما در برخی نسخ 'بود آیا' جایگزین 'باشد ای' می شود که با تردید همراه است.
در بیت بعد می گوید که:
اگر از بهر دل زاهد خودبین بستند / دل قوی دار که از بهر خدا بگشایند
و باشد ای دل و دل قوی دار سنخیت بیشتری با هم دارند. افسوس که در نسخ خانلری این رعایت نشده است.
حالا به غزل دیگری برخورد می کنم: المنة لله که در میکده باز است
اگر حافظ خدا را شاکر است که در میکده ها گشوده شده پس نُه بیت دیگر هم باید همین را می گفت اما این غزل بر دوش کسانی است که شعر را با رج زدن کلمات می سرایند یعنی وقتی قافیه معلوم می شود در زیرش کلمات هم قافیه برای غزل ساخته اند که آن ها را می نویسند. در این غزل کلماتی چون مجاز، نیاز، راز، دراز، ایاز، نماز، گداز است و در ادامه آن ناچار هر بیت بر اساس معنی این کلمات فضاسازی و تعریف می گردد: وز ما همه بیچارگی و عجز و نیاز است
این مربوط به باز شدن در میکده نیست تنها از باب ساخت شعری است بر پایه ی قافیه. پس این شعر را با علامت ضربدری کنار می گذاریم.

** پیشنهاد شفیعی کدکنی به سلیم نیساری
دکتر شفیعی کدکنی در مورد کتاب 'دفتر دگرسانیها در غزل های حافظ' ، اثر تألیفی استاد نیساری ، اظهار داشت: بهتر است در این کتاب به نسخه ی'علا مرندی' هم نگاهی داشته باشیم و مطالعاتی در بخش مراحل سلیقه ی حافظ داشته باشیم و واریانس های ابتدایی که احتمالاً برای دوران جوانی اوست را مورد بررسی قرار دهیم. البته سلیقه‎ی شخصی‎ام را عرض می‎کنم ولی برخی از نسخه هایی که پیدا شده و در آن زمان در دسترس شما نبوده است برای استفاده من و دیگران بهتر است به کتاب اضافه شود. قرار نیست تغییری در ساختار و ترکیب کل کتاب بدهیم تنها بخشی را به این کتاب اضافه کنیم. دو نسخه ی جدید که یکی توسط علی فردوسی که با توجه به نسخه ای در کتابخانه ی 'بادلیان' انگلستان بوده است و دیگری توسط بهروز ایمانی در کتابخانه ی 'نورعثمانیه ' در استانبول بوده، نوشته شده است.

** در آستانه ی صد سالگی؛ اما سرشار از پویایی و انگیزه
دکتر نیساری در صحبت درباره نسخه یافته شده از حافظ توسط بهروز ایمانی ، گفت : شخصاً با آقای ایمانی صحبت کردم. کلاً هر نسخه ی جدیدی که به چاپ برسد با اینکه در راه رفتن مشکل دارم اما تا قله ی دماوند هم باشد می دوم و آن را به دست می آورم و می خوانم و بررسی می کنم. ارزیابی من ابتدا بررسی صحت نسخه است. صحت اینکه در متن نوشته ها دگرسانی نسخه ی بدل نامرغوب در ده غزل بیش از ده مورد پیدا شود علامت سوالی می گذارم و دوم اینکه ارزیابی اصالت متن، مد نظر است که در این امر بخشی را به تقلید از کار استاد سایه انجام دادم که در مقابل این دگرسانیها آن چیزی که از آخرین نظر خود حافظ است پیدا شود.

** استاد سلیم نیساری ، در سال 1299 در تبریز متولد شد. وی دانش آموخته ی دوره ی دکتری فلسفه از دانشگاه ایندیانای آمریکاست. استاد سلیم نیساری از جمله اولین استادانی است که کتاب هایی را جهت آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان تألیف کرد. 'دستور خط فارسی ' ، ' دفتر دیگرسانی ها در غزل های حافظ' ، از جمله آثار این استاد محقق ایرانی است. نیساری هم چنین یکی از کارشناسان خبره ی تمبر است و کتابی با نام ' تمبرهای ایران' از وی بارها تجدید چاپ شده است.
 

اگر اين مطلب را پسنديده ايد، آن را به اشتراك بگذارد:

دیدگاه شما چیست؟