تصاویر تاریخی از مصاحبه مطبوعاتی امام پس از فرار شاه

پس از خروج شاه از کشور مردم در کوتاه‌ترین زمان ممکن، از طریق سازماندهی مساجد برقراری امنیت در بیشتر نقاط تهران را به عهده گرفتند و عملا ارتش ...


خودروی احتمالی سال 2040 بنز+تصاویر

بر خلاف مدل استریم لاینر W196 اصلی، خودروی طراح کره‌ای یک کابین کاملا بسته داشته و به سامانه‌های کمکی آیرودینامیکی به روز مجهز شده است. از طرفی ...


بهترین گوشی‌های بازار با قیمت 1 تا 1.5 میلیون تومان

اگر به دنبال خرید یک گوشی هوشمند هستید این روزها نیازی به خرج بیش از یک و نیم میلیون تومان ندارید و معمولاً می‌توان در این بازه قیمتی محصولاتی ...


خروسک؛ آزاردهنده اما موقت

مجرای تنفسی در کودکان باریک است، به‌همین سبب هنگام التهاب مخاطی و تنگی در این ناحیه، فرد دچار علائم تنفسی می‌شود. کروپ یا خروسک در اثر عفونت تنفسی ناشی از ویروس‌ها بویژه ویروس پارا آنفلوآنزا رخ می‌دهد ...


مانتوها از آغاز تاکنون چه تغییراتی کرده اند؟!

درباره تغییرات پوشش در سال های گذشته مثل خیلی موارد دیگر هیچ مرجع و آمار و کتابی وجود ندارد تا نشان بدهد لباس های ما ایرانی ها در دهه های گذشته ...


فلسفه اخلاق در سینمای ایران، میان دو بی نهایت ابدی

جامعه | شنبه ۲۱ فروردين ۹۵ ساعت ۱۲:۳۱ | نسخه چاپي

دوگانه فلسفی «اخلاق وظیفه» در کارهای حاتمی کیا و «اخلاق فضیلت» در آثار فرهادی، سینمای ایران را به دو نگرش عمده، بخش بندی کرده اند.

به گزارش باشگاه خبرنگاران جوان؛ فلسفه اخلاق پس از تکامل چند هزار ساله‌اش اکنون روح سه گانه‌ای پیدا کرده که عبارتست از «اخلاق وظیفه‌گرایانه» ، «اخلاق نتیجه‌گرایانه»  و «اخلاق فضیلت» از همین روست که سینمای امروز ما هم در دوگانه‌ای میان «اخلاقِ وظیفه» و «اخلاقِ نتیجه» قرار گرفته، میان دو بی‌نهایت ابدی، بین ابراهیم و اصغر، حاتمی‌کیا و فرهادی، قهرمانی و سربراهی، شکوه و شعور، عشق و احتیاط، حقیقت و مصلحت و در یک کلام میان خشونتِ عاطفه و ملایمتِ تلخی‌های روزمره.
اخلاق نتیجه‌گرایانه که از قرن هفدهم به بعد و ابتدا از اروپا آغاز شد، یک نوع گرایش متمایل به لذت است که در واقع‌گرایی ریشه دارد. این نگره از گزاره‌های شعاری در تعیین مصادیق امر اخلاقی به شدت پرهیز می‌کند. نتیجه‌گراها می‌گویند؛ دستی را که نمی‌شود قطع کرد، باید بوسید.
اخلاق وظیفه‌گرایانه به ما می‌گوید که همگی مأمور به انجام وظیفه هستیم و نمی‌بایست به نتیجه فکر کرد. تئوری‌های انقلابی و ادبیات مقاومت معمولاً از دل چنین نگره‌ای برمی‌خیزند.
و اما اخلاق فضیلت؛ چنین دیدگاهی در یکی از مکاتب یونان باستان ریشه دارد و سال‌ها می‌گذشت که به نظریه‌ای فراموش شده تبدیل شده بود. اخلاق فضیلت نوعی نسبی‌گرایی است که می‌گوید هر کس با توجه به جایگاه و موقعیتی که در آن قرار گرفته، حق انجام یکسری کارها را دارد. دیگر نمی‌توان حکم یک قاعده کلی را به تک تک مسائل اخلاقی و اجتماعی تسری داد و گفت دروغ در هر زمان و هر زمین و تحت هر شرایطی بد است؛ شاید یک نفر در موقعیتی قرار گرفته که مطابق آن، دروغ گفتن برایش توجیه پذیر باشد و شاید حتی برای کسی راست گفتن یک عمل غیر اخلاقی به حساب بیاید.
جمله معروفی که این روزها باب شده از همین نگره اخلاقی می‌آید؛ هیچ وقت هیچ کس را قضاوت نکنید.
مشخص است که در بسیاری از فیلمنامه‌های ما مسأله شخصیت پردازی آنچنان به درستی انجام نمی‌شود که بتوان از کارکترها توقع جای گرفتنِ رفتارشان ذیل یکی از دسته‌بندی‌های فلسفه اخلاق را داشت. اما در آثار سخته‌تر و پخته‌تر، که کارگردانانی مؤلف آن‌ها راپدید آورده‌اند، می‌شود این چیزها را به وضوح دید.
۱ـ  اخلاق نتیجه‌گرا؛ اساساً بعید (و یا لااقل زود) است که فرهنگ ایرانی چنین نگرشی را اخلاق بداند.
در سینمای ایران اگر هم موردی از تَخَلّـُق به اخلاق نتیجه‌گرا دیده شود، معمولاً به شکلی غلو شده و در قالب شخصیت‌های منفی حلول کرده. تنها فیلم سینمای ایران که با نگرشی این چنین ساخته شد «آذر، پرویز، شهدخت و دیگران» بود که شاید اثر چندان قوی و قابل عرضی نباشد و کارگردان آن هم نه تنها مؤلف نیست، بلکه از دشمنان نظریه تألیف به حساب می‌آید.
۲- اخلاق وظیفه‌گرا؛ قهرمان‌های پر شر و شور سینمای ایران همگی از دل گفتمان وظیفه‌گرایانه بیرون آمده‌اند و به همین دلیل است که خیلی از آن‌ها در انتهای ماجرا کشته می‌شوند.
مسعود کیمیایی جزو پیشتازان این مشی بود که اسطوره‌های معاصر را در آثارش به نبردی عصیانگرانه علیه نظم ظالمانه موجود می‌فرستاد و حتی آن‌ها را از فدا شدن در این راه باز نمی‌داشت.
ابراهیم حاتمی‌کیا فیلمساز دیگری است که می‌توان او را در این زمینه شاخص مهمی به حساب آورد. قهرمان‌های حاتمی‌کیا اگرچه افرادی خاص و عجیب بودند، اما هیچ کدام وجه اسطوره‌ای نداشتند. حاج کاظم (آژانس شیشه‌ای) از همان ایام جشنواره شانزدهم فیلم فجر در سال ۱۳۷۶ توسط منتقدان به عنوان قیصر عصر جدید شناخته شد که نسبت به نمونه قبلی، وجهی زمینی‌تر و امروزی‌تر داشت.
جمله معروفی که از دل این گفتمان بیرون آمده برای همه آشناست؛ ما مأمور به انجام وظیفه‌ایم و به نتیجه کاری نداریم.
در این گفتمان تمام مسائل به شکلی عاشقانه و شورمندانه طرح می‌شوند و عشق هم، حقیقی و مجازی دارد. گاهی ممکن است چیزی واقعیت داشته باشد اما حقیقت نه؛ یعنی امری واقع شده باشد که بر حق نیست، پس واقعیت دارد اما حقیقت ندارد.
حقیقت برابر با همان «آرمان» است و از همین جاست که رویاروئی آرمان و واقعیت برمی‌خیزد. سلحشور (رضا کیانی�%A

اگر اين مطلب را پسنديده ايد، آن را به اشتراك بگذارد:
برچسبها: فلسفه اخلاق ،

دیدگاه شما چیست؟