سفیر ایران با کالسکه سلطنتی به کاخ ملکه رفت و استوارنامه اش تقدیم ملکه الیزابت دوم کرد+تصاویر

سفیر ایران در انگلستان امروز استوارنامه اش را طی تشریفاتی به ملکه انگلیس تقدیم کرد.


روسیه تولید نفت خود را ۳۰۰ هزار بشکه در روز کاهش می‌دهد

مذاکرات ما با کشورهای غیر عضو اوپک به ماه اجازه می دهد تا انتظار داشته باشیم برخی کشورها به این توافق بپیوندند و مجموعا در کاهش حدود 300 هزار ...



رونمایی از اولین خودروهای خودران کانادا

شهر اونتاریوی کانادا از ژانویه 2016 به آزمایشات خودروهای خودران چراغ سبز نشان داد، اما هیچ شرکتی به آن تمایل نشان نداده بود اما اکنون سه گروه ...


کیوی و پرتقال علیرغم سرمازدگی باغات شمال افزایش قیمت ندارد

رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس بی اعتنایی سازمان مدیریت بحران کشور به مشکلات اخیر باغداران شمال را به شیر بی یال و دم تشبیه کرد وگفت:ستاد مدیریت ...


تعامل پایاپای با جهان

اقتصاد | جمعه ۰۹ بهمن ۹۴ ساعت ۸:۳۴ | نسخه چاپي

جمهوری اسلامی ایران کشوری است که از شمال و جنوب به دریا راه دارد و به دریا متکی است.
در ایران، از صیادان بلوچ تا گندم‌کاران فارس و تمامی آحاد مردم از دریا تأثیر می‌پذیرند و البته بر آن تأثیر نیز می‌گذارند. عرضه محصولات دریایی در فروشگاه‌ها، کالاهایی که از طریق حمل‌ونقل دریایی به دست مردم می‌رسد، گردشگرانی که هرساله در سواحل اوقات خود را می‌گذرانند و استخراج منابع انرژی از فراساحل از جمله ارتباطات ملموسی است که با دریا داریم.
اقیانوس‌ها ابر تولید می‌کنند که باران را به ارمغان می‌آورد و بر زندگی همه ما مؤثر است؛ اقیانوس‌ها حاوی پلانکتون‌های میکروسکوپی‌اند که اکسیژن را برای تنفس ما فراهم می‌آورند، در بستر دریاها و اقیانوس‌ها منابع انرژی نهفته است که زندگی امروزی ما به آن وابسته است.
شناخت، نگهداری و بهره‌برداری از دریاها و اقیانوس‌ها متضمن منافع اقتصادی، بوم‌شناختی و منافع ملی است که بر زندگی تمامی مردم ایران اثرگذار است.
دریاها یکی از تأثیرگذارترین محیط‌ها بر قدرت و امنیت کشورها و امنیت جهانی هستند. بنابر برخی اظهارنظرها، چهار واقعه مهم موجب پیشرفت اروپا در قرون اخیر شده است که یکی از آنها اکتشافات و به‌ویژه اکتشافات دریایی است.
امروزه باوجود گسترش و تراکم راه‌های زمینی و پیشرفت خارق‌العاده و توسعه شبکه هوایی، قسمت اعظم دادوستد بین‌المللی و به‌خصوص نفت از طریق دریاها صورت می‌گیرد و به این دلیل امنیت راه‌های آبی و آزادی عبورومرور از آنها برای این دسته از دول و آنهایی که با دنیای خارج روابط گسترده دارند، حائزاهمیت است.
بنابراین، سرمایه‌گذاری وسیعی که این دولت‌ها برای شناخت اقیانوس‌های جهان در قالب فعالیت‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی انجام می‌دهند، بی‌دلیل نیست. عمده این فعالیت‌ها در قالب علم اقیانوس‌شناسی به انجام می‌رسد. علم اقیانوس‌شناسی علمی نوین است.
اقیانوس‌شناسی چیزی بیش از درک چگونگی حرکت کشتی‌ها بر آب است، اما انگیزه اصلی شناخت اقیانوس‌ها در طول تاریخ همین بوده است. در گذشته‌های دور نیاز به تجارت با آفریقا، هند، چین و مالزی ایرانیان را بر آن داشت تا در پهنه اقیانوس هند به شناخت بادهای اقیانوس هند و ویژگی‌های سواحل این پهنه آبی بپردازند.
شاید یکی از قدیمی‌ترین کتاب‌های دریانوردی که در آن به ویژگی‌های سواحل، دماغه‌ها و ویژگی‌ بادها، امواج، جریان‌ها، عمق و نقاط پرخطر در اقیانوس هند اشاره کرده است، کتابی است که توسط ایرانیان نوشته شده که به آن «راه ‌نامک» یا «کتاب ‌راه‌ها» می‌گفتند.
در قرن پانزدهم میلادی پرتغالی‌ها با شناخت بادهای اقیانوس اطلس، که به بادهای تجاری معروف بودند، خود را به سواحل غربی آفریقا، هندوستان و سایر آب‌های جهان رسانده و قدرتی بلامنازع در عرصه دریاها شدند.
از این زمان، کشورهای اروپایی آینده خود را در دریاها یافتند و ناوگان‌های دریایی بزرگی (تجاری و جنگی) را که بر انرژی باد متکی بود، شکل دادند. ازاین‌رو شناخت بادها اصلی‌ترین زمینه‌ای بود که آنها به تحقیق درباره آن می‌پرداختند تا با این شناخت بر رقبای تجاری یا نظامی خود فائق آیند.
از آن زمان برای شناخت بهتر محیط، اختراعات و ابتکارات بسیاری در نوع سنجنده‌ها، کشتی‌ها و سلاح‌ها توسط آنان به کار گرفته شده است. متأسفانه باوجود پیشینه ایرانیان در شناخت و استفاده از دریاها، در همان زمان که اروپاییان به دریا روی کردند، ایرانیان از دریا روی برگردانده و این عرصه را به آنان سپردند به‌گونه‌ای که امروزه شناخت ما از دریاهای پیرامونی کشورمان بسیار کمتر از آنهاست.
رویکرد ایران به دریاها عملا پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و متعاقب آن بروز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، سمت و سو گرفت به‌گونه‌ای که به‌تدریج اهمیت دریاها و داده‌ها و اطلاعات مرتبط با آن و نیز دستگاه‌های ثبت این داده‌ها به‌ویژه در خلیج‌فارس و تنگه هرمز بر ما معلوم شد.
باوجوداین توجه علمی به این موضوع به‌گونه‌ای نظام‌مند سامان نیافت. محققان و مؤسسات گوناگون به صورت مستقل به مطالعات موردی در نقاط پراکنده دریایی مبادرت ورزیدند، اما حجم داده‌ها و اطلاعات تولیدی آنها هرگز متناسب با نیاز کشور و قابل مقایسه با آنچه توسط بیگانگان انجام می‌پذیرد، نبوده است.
امروزه مؤسسات و سازمان‌های متعددی درباره دریا فعالیت می‌کنند، اما این فعالیت‌ها هرگز راستای مناسبی نیافته و برخی از این فعالیت‌ها موازی، پراکنده یا متناسب با نیازهای کشور، به‌ویژه در آینده، نیست به‌طوری‌که کشور از درک و پیش‌بینی بسیاری از رخداد‌های دریایی و اقیانوسی مؤثر بر کشور، حتی در کوتاه‌مدت، عاجز است.
تولید علم محصول تحقیق و پژوهش است و علم مبنای دانایی، توانایی و قدرت است. قدرتی که محصول دانایی و علم باشد منجر به توسعه پایدار و شکوفایی در تمامی ابعاد می‌شود.
یکی از شاخص‌های سنجش توسعه در هر کشور سهم آن کشور در تولیدات علمی دنیاست. انجام تحقیقات و فعالیت‌های علمی درباره پیکره‌های آبی امروزه به ضرورتی اجتناب‌ناپذیر به‌ویژه برای کشورهای حاشیه آنها تبدیل شده است.
بررسی تولیدات علمی کشور درباره دریا نشان از جایگاه بالای کشور در سطح منطقه است، اما در مقایسه با جهان این جایگاه هرگز جایگاه مناسبی نیست.
مطالعه‌ای که در کشور استرالیا روی سامانه جهانی پایش اقیانوسی به انجام رسیده، نشان می‌دهد که منافع اقتصادی سالانه ناشی از برپایی این سامانه پژوهشی برای کشور استرالیا معادل ٦١٦,٩‌ میلیون‌دلار است درحالی‌که هزینه‌ سالانه انجام‌شده برای آن در حدود ٢٧.٣ میلیون بوده است.
این به این معنی است که به ازای هر دلار سرمایه‌گذاری در این سامانه ٢٢ دلار سود عاید کشور استرالیا شده است. بااین‌حال، افزایش سهم تولیدات علمی ایرانیان در تحقیقات دریایی طی سال‌های اخیر منجر به تولید ثروت به همین میزان نشده است.
براین‌اساس و با توجه به موقعیت جغرافیایی کشور، توسعه کشور بدون نگاه به دریاها عملا ممکن نخواهد بود. امروزه دانش اقیانوس‌شناسی یکی از علوم پیشرفته جهانی است.
امروزه اهمیت این علم به‌واسطه تغییرات جهانی آب‌وهوا و نیز نیاز بشر برای یافتن منابع جدید انرژی و غذا و نیز مسئله امنیت جهانی دوچندان شده است.
سلامت و امنیت غذایی در آینده بیش از پیش به دریاها وابسته خواهد بود و از آنجا که دریاها سهم عمده‌ای را در ترابری، ارتباطات و انرژی دارا هستند، دستیابی به جایگاه اول اقتصادی در سطح منطقه‌ای و جهانی بدون توجه به دریاها ممکن نخواهد بود.
حضور در دریاها صرفا با توسعه ناوگان حمل‌ونقل یا ناوگان صیادی حضوری بی‌پشتوانه است. عزت، حکمت و مصلحت حکم می‌کند که به‌منظور تعامل پایاپای با جهان، ما نیز حضوری قدرتمند در دریاها و اقیانوس‌ها داشته باشیم و نخستین و ضروری‌ترین گام در این راستا حضور علمی مؤثر در این عرصه است.
*استادیار پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی
منبع: روزنامه شرق
اگر اين مطلب را پسنديده ايد، آن را به اشتراك بگذارد:
برچسبها: