«نه» سران خلیج فارس به عربستان؛ اتحادت را نمی خواهیم

سی و هفتمین اجلاس دو روزه سران کشورهای عرب حوزه خلیج فارس در حالی در منامه پایتخت بحرین به کار خود خاتمه داد که سعودی ها در مورد تشکیل «اتحاد ...


اهمال‌میراث‌فرهنگی احمدی‌نژاد به تازگی سر باز کرد؛ خروج‌ تنها اثر معمار مشهور ایتالیایی‌درخاورمیانه از ثبت‌ملی

با اهمال مدیرکل سابق میراث فرهنگی تهران؛ ویلای نمازی تنها اثر جوپونتی خاورمیانه از ثبت‌ملی خارج می‌شود.


جلیلی می‌خواهد احمدی‌نژاد «زمانه» شود؟

این روزها دیگر در قالب هسته‌ای اظهارنظر نمی‌کند، مسکن را هدف قرار می‌دهد، دستمزد و حقوق‌ها را و ...او دیگر سعید جلیلی فقط دیپلمات نیست، گویی ...


خوش استایل ترین ستاره های هفته

مجله هارپرز بازار بریتانیا و چند نشریه مد اینترنتی دیگر، هر هفته فهرستی از خوش پوش ترین و خوش استایل ترین ستاره ها و سلبریتی های دنیا را گردآوری ...


پلی‌استیشن 4 رکورد می‌شکند

پلی‌استیشن ۴ از زمانی که در سال ۲۰۱۳ راهی بازار شد، با فروش بسیار خوبی مواجه شد. این کنسول مدتی پیش فروش ۴۰ میلیون دستگاه را پشت‌سر گذاشته ...


تاکتیک‌های هسته‌ای «آقای رییس»

تحلیل «اعتماد» از تغییر نظر علی لاریجانی درباره فرآیند حقوقی پیش‌روی برجام

| يكشنبه ۲۵ مرداد ۹۴ ساعت ۲۱:۵۳ | نسخه چاپي

بالاخره بعد از ماه‌ها حرف علی لاریجانی و منتقدان مذاکرات هسته‌ای یکی شد؛ دولت باید برجام را به صورت لایحه تقدیم مجلس کند. این اتفاق نظر اما هیچگاه نمی‌تواند به معنای یک استراتژی واحد بین لاریجانی و طیف منتقدان هسته‌ای باشد. منتقدان هسته‌ای از باب مخالفت با کل یا قسمتی از توافق تلاش دارند تا با تبدیل متن برجام به یک لایحه از سوی دولت حداکثر امکان تاثیرگذاری روی نتیجه مذاکرات را به دست بیاورند و در این بین نیم‌نگاهی جدی هم به «رد» کردن آن دارند. لاریجانی اما در ماه‌های گذشته از ثابت‌قدم‌ترین چهره‌های موافق و حامی مذاکرات بوده است. او در برخی مقاطع تمام قد جلوی جریان منتقد مذاکرات ایستاد تا امکان «رد» توافق تا جای ممکن از بین برود. او از مهر سال 92 تا 23 تیر امسال چهار بار دستور تشکیل جلسات غیرعلنی در صحن مجلس برای اقناع منتقدان مذاکرات درباره سیاست هسته‌ای دولت را داده بود. همچنین در مثال‌هایی درباره سیاست‌های اخیر رییس مجلس در قبال مذاکرات یادآوری آنچه در جریان تصویب طرح «الزام دولت به حفظ دستاوردهای هسته‌ای کشور» گذشت یا تاکتیک او و نزدیکانش در قبال طرح تشکیل کمیسیون ویژه برجام تنها حکایت از تلاشی بی‌وقفه برای بدون آسیب ماندن برجام در میدان تنش‌های سیاست داخلی کشور دارد. لاریجانی کسی است که برای نخستین بار به شکل رسمی و جدی موضوع ارجحیت «شورای عالی امنیت ملی» نسبت به مجلس را برای تصویب متن توافق نهایی در اسفندماه گذشته مطرح کرد و تا همین چند روز پیش هم بر همان موضع تاکید داشت. از یاد نباید برد که سیاست هسته‌ای لاریجانی در سال‌های 84 تا 86، یعنی زمانی که خود مدیریت پرونده هسته‌ای را در دولت احمدی‌نژاد بر عهده داشت نیز بسیار به سیاست امروز خود وی و دولت یازدهم نزدیک بود تا سیاست طیف منتقدان. او در همان سال‌ها هم به دنبال مصالحه‌ای سیاسی با طرف مقابل می‌گشت و همین هم زمینه شکاف و اختلاف بین او و رییس دولت نهم را ایجاد کرد. همین نشانه‌ها کافی است تا مشخص کند که هر چند منتقدان توافق در مجلس و لاریجانی و همراهان او به تاکتیکی واحد رسیده‌اند اما همچنان این تاکتیک واحد در خدمت دو استراتژی کاملا متفاوت و حتی رو در روی هم قرار دارد. اما تغییر موضع لاریجانی درباره فرآیند مراحل قانونی برجام در داخل کشور می‌تواند چه زمینه‌های سیاسی داشته باشد؟در یک نگاه اجمالی شاید بتوان سه پاسخ کلی را برای این تغییر سیاست عنوان کرد؛ پیش از هر چیز به نظر می‌رسد طیف موافقان توافق تمایل دارند تا توپ برخی اقدامات و در راس آن «رد» کردن برجام را در زمین امریکایی‌ها بیندازند. بردن برجام در داخل کشور به مسیری طولانی می‌تواند با یک «وقت‌کشی» چند هفته‌ای این زمینه را برای آنها فراهم کند. همزمان این احتمال وجود دارد که لاریجانی و اصولگرایان معتدل از یک سو در فکر فربه کردن بدنه طیف موافقان در این جریان هستند و از سوی دیگر نیز می‌دانند که حملات داخلی به برجام ادامه می‌یابد و سند خوردن صفر تا صد این توافق به نام دولت زمینه آسیب‌پذیری آن را بالا خواهد برد، بنابراین می‌کوشند تا شرکایی نیز برای دولتی‌ها دست و پا کنند.

هزینه «رد» برای امریکایی‌ها

از میان هفت کشور حاضر در مذاکرات هسته‌ای تنها ایران و امریکا متن برجام را در مسیر پارلمان خود قرار داده‌اند. تفاوت مسیر دو کشور در این است که امریکایی‌ها دقیق مشخص کرده‌اند که مسیرشان چه مختصاتی دارد و در کدام نقطه به پایان می‌رسد؛ آنها در کنگره «رد» توافق را به رای خواهند گذاشت. در کنار این، کنگره تا 23 شهریور برای اعلام نظر خود فرصت دارد و در صورت رد برجام توسط نمایندگان کنگره حداکثر پروسه‌ای 30 روزه پیش روی دولت امریکاست تا معلوم کند که این توافق از سوی این کشور پذیرفته شده یا خیر. همین دو موضوع در ایران محل ابهام است؛ نه معلوم است که مجلس قرار است روی «رد» یا «تصویب» برجام رای‌گیری کند و نه ضرب‌الاجل زمانی برای آن مشخص شده است. مورد دوم یعنی نبود ضرب‌الاجل در ایران می‌تواند به عصای دست موافقان توافق تبدیل شود؛ جایی که آنها روند رسیدگی و تصویب برجام در داخل را آنقدر معطل بگذارند تا طرف امریکایی نظر خود را اعلام کند و اگر برجام توسط آنها رد شود، توپ بر هم خوردن نتیجه مذاکرات در زمین واشنگتن بیفتد. منتقدان داخلی مذاکرات برخلاف این اصراری پیگیر بر شروع هر چه زودتر بررسی برجام را داشته و دارند. آنها حتی بی‌تمایل هم نیستند که «رد» احتمالی توافق در تهران اتفاق بیفتد تا ژست دیپلماتیک آنها مبنی بر تقابل ایران و غرب حفظ شود. در این میانه علی لاریجانی از 23 تیر تاکنون در تلاشی روشن راه را برای بررسی سریع برجام در مجلس تا حد امکان بسته است. تعویق پی‌درپی انتخابات کمیسیون برجام یکی از نشانه‌های این سیاست است. تا اینجا یک انتخابات ساده برای کمیسیونی که هیچ تاثیر حقوقی بر برجام ندارد و تنها به لحاظ سیاسی می‌تواند تریبون برخی موافقان و منتقدان باشد، سه هفته به طول کشیده و همچنان سرنوشتی نامعلوم پیش‌روی دارد. بی‌تردید در چنین شرایطی موضوعی تقدیم برجام در قالب لایحه به زمانی به مراتب طولانی‌تر نیاز خواهد داشت و این می‌تواند وقت را به نفع کسانی که در انتظار اعلام رای نهایی امریکایی‌ها هستند، بکشد. ضمن اینکه در چنین حالتی امکان «تناظر» اقدامات متقابل هم فراهم خواهد شد. یعنی اگر کنگره امریکا توافق را رد و نهایتا وتوی اوباما موثر باشد در ایران نیز می‌تواند برای رد برجام در مجلس و تصویب مجدد آن در شورای عالی امنیت ملی با امضای مقام معظم رهبری زمینه‌سازی‌هایی صورت بگیرد. چنین احتمالی هم نقش شورای عالی امنیت ملی را بر اساس گفته‌های پیشین لاریجانی در سطح یک «اولویت» حفظ خواهد کرد و هم تناظری با اقدامات حقوقی و سیاسی طرف امریکایی رقم خواهد زد.

ائتلافی جدید برای موافقان

لاریجانی اگر روزی می‌گفت شورای عالی امنیت ملی در تصویب برجام دارای اولویت جایگاه است، محتوای حرفش سیاسی بود تا حقوقی. همان‌طور که امروز هم به نظر می‌رسد تغییر موضع‌گیری او دلایل سیاسی داشته باشد تا حقوقی. او به جد در تمام ماه‌های گذشته نگران حمله به مذاکرات از مرکز بهارستان بود. یک بار دیگر به یاد بیاوریم که او جلسه رای‌گیری برای تصویب قانون «الزام دولت به حفظ دستاوردهای هسته‌ای» را در کمتر از پنج دقیقه برگزار کرد و هیچ جایی برای ناطقان موافق و مخالف باقی نگذاشت. گروهی منتقد سر سخت که می‌گویند مجلس باید برجام را تصویب کند. گروه حامی جدی که می‌گویند نیاز چندانی به ورود مجلس نیست. و در نهایت هم گروهی در میانه این دو که از یک سو مانند گروه دوم ازنتیجه مذاکرات حمایت می‌کنند و مانند گروه اول معتقدند مجلس باید برجام را تصویب کند. از جمله چهره‌های شاخص این جریان باهنر است که در هفته‌های اخیر هم از نتیجه مذاکرات حمایت کرد و هم گفت مجلس باید در تصویب برجام دارای «جایگاه» باشد. این روزها شاید خیال لاریجانی و موافقان راحت باشد که در صورت آمدن برجام به مجلس هیچ «ثلمه»ای به آن وارد نمی‌شود، هر چند شاید سر و صداها زیاد باشند. اما تبدیل برجام به یک لایحه و تامین نظر چهره‌هایی چون باهنر می‌تواند طیف‌های دوم و سوم را در بهارستان در یک ائتلاف قرار دهد و مخالفان جدی مذاکرات را تبدیل به یک اقلیت محض کند. این وضعیت البته برای بعد از تعیین تکلیف برجام هم بسیار به درد طیف موافقان و حامیان مذاکرات می‌خورد و حتی در فضای انتخاباتی هم می‌تواند زمینه‌ای هر چند شکننده برای ائتلاف آنها فراهم کند. در کل به نظر می‌رسد این روزها برای لاریجانی ایجاد یک گروه منسجم و بزرگ‌تر در حمایت از مذاکرات مهم‌تر از جلوگیری از برخی حملاتی است که مشخص شده نمی‌توانند نتیجه بخش باشند.

برجام برآیند نظرات واقعی نظام

حمله به نتیجه مذاکرات اما نه محدود به مجلسی‌هاست و نه پروسه زمانی بررسی آن در داخل. تقریبا قطعی است که جریان منتقد مذاکرات که در داخل طیفی وسیع‌تر از برخی نمایندگان را در بر می‌گیرد، در هر شرایطی مجموعه اقدامات خود را رها نکنند. 23 ماه تمام تاکید می‌شد که مذاکرات سیاست نظام است و جریان منتقد در تمام این مدت با نادیده گرفتن همین موضوع و تخفیف دادن دایره تصمیم‌گیری به دولت، دستگاه دیپلماسی را هدف قرار داده بود. اما اگر در ماه‌های پیش رو دولت به وضوح شریکی در مسیر توافق پیدا کند که دارای توان تصمیم‌گیری و تاثیرگذاری هم بوده، می‌تواند به تقویت این استنباط کمک کند که این تصمیمی در سطح نظام بوده است. در چنین وضعیتی امکان حمله به نتیجه مذاکرات در ماه‌ها و سال‌های آینده کم شده و زمینه دفاع از توافق هسته‌ای و تنش‌زدایی خارجی مهیاتر خواهد بود. در این شرایط هر چند دولتی‌ها و از جمله عباس عراقچی چندان از تغییر موضع رییس مجلس استقبال نکرده‌اند اما باید اذعان کرد که این بر اساس شواهد تنها یک اختلاف‌نظر تاکتیکی است، حال آنکه با وجود نظر به ظاهر همسان منتقدان سر سخت مذاکرات و رییس مجلس و نزدیکان او برای تبدیل برجام به لایحه هنوز آنها با یکدیگر در یک اختلاف استراتژیک معنادار به سر می‌برند.

منبع: اعتماد

اگر اين مطلب را پسنديده ايد، آن را به اشتراك بگذارد: